ต้นสำรอง

ชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Scaphium scaphigerum (G.Don) Guib.& Planoh.

ชื่อ  สามัญว่า Malva Nut

ภาษาถิ่นทางภาคอีสานเรียกว่า บักจอง

เป็นไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบ มีขนาดลำต้นใหญ่สูงประมาณ 30- 40 เมตร ใบเดี่ยวเรียงสลับ รูปไข่แกมขอบขนานหรือรูปไข่แกมใบหอก กว้าง 10 –12 ซม. ยาว 15 – 25 ซม. ดอกช่อออกที่ปลายกิ่ง แยกเพศ กลีบดอกสีเขียวอ่อน มีขนสีแดงที่กลีบเลี้ยง ผลเป็นผลแห้ง แผ่เป็นแผ่นขนาดใหญ่ แตกขณะยังอ่อนทำให้มีลักษณะเหมือนเรือ เมล็ดสำรองมีรูปกลมรีหัว  ท้ายมน มีสีน้ำตาล ผิวขรุขระ เปลือกหุ้มเม็ดชั้นนอกมีสารเมือกจำนวนมาก ซึ่งจะพองตัวในน้ำ มีลักษณะคล้ายวุ้นโดยขยายใหญ่กว่าขนาดเดิมเกือบ 10 เท่า เมื่อแก่จัดจะหล่นลงดิน เป็นไม้ชอบขึ้นตามป่าดงดิบ มีความชื้นสูง ไม่นิยมปลูกกัน มักขึ้นเองตามธรรมชาติ ตามภูเขาใหญ่น้อยทั่วไป ชาวจันทบุรีนิยมเรียก สำรองมากกว่าพุงทะลาย ปัจจุบันพบมากที่เชิงเขาในอำเภอคิชกูฏ จังหวัดจันทบุรี ต้นสำรองเป็นพืชท้องถิ่นดั้งเดิมของภาคตะวันออก และสามารถพบได้ที่อุทยานแห่งชาติภูจองนายอย จังหวัดอุบลราชธานี เมื่อมีผลที่เก็บเกี่ยวได้ ชาวบ้านมักโค่นต้นเพื่อสะดวกในการเก็บลูก ไม่นิยมให้ผลหล่นตามธรรมชาติ
ผลของต้นสำรองใช้เป็นสมุนไพรที่เข้าตำรับยาไทย ผลของสำรองเมื่อแช่น้ำจะพองขึ้น สามารถนำมากินได้โดยเพิ่มน้ำตาล ถ้าต้องการให้มีรสชาดมากขึ้น ให้ใส่น้ำแข็งหรือนำเข้าตู้เย็น มีสรรพคุณเป็นยาแก้ร้อนในกระหายน้ำ ทำให้รู้สึกชุ่มชื่น
ข้อมูลสรรพคุณจาก หน่วยบริการฐานข้อมูลสมุนไพร ณ สำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล มีดังนี้ ผล (เนื้อหุ้มเมล็ด) แก้ร้อนในกระหายน้ำ เมล็ด แก้ร้อนใน กระหายน้ำ แก้โรคตาแดงอักเสบ ไม่ระบุส่วนใช้ แก้ร้อนใน ทำให้ใจคอชุ่มชื้น แก้กระหายน้ำ ส่วนสารออกฤทธิ์ ไม่มีข้อมูล

ตามสรรพคุณพื้นบ้าน ส่วนผล (เนื้อหุ้มเมล็ด) ใช้แก้ร้อนใน ทำให้ใจคอชุ่มชื้น แก้กระหายน้ำ อาจจะช่วยเรื่องจับไขมัน ทำให้ลดการดูดซึมของไขมัน